O-ring şişmesi
O-ring şişmesi, Endüstri Teknik tarafından elastomer contanın çalışma akışkanı, montaj yağı veya gresle etkileşime girerek hacim ve ölçü değiştirmesi şeklinde değerlendirilir. Sınırlı ve kontrol edilmiş hacim artışı bazı sızdırmazlık uygulamalarında temas basıncını destekleyebilir; ancak değişim yuva tasarımında bırakılan boşluğu aşarsa sürtünme, sıkışma, kesilme ve kalıcı deformasyon meydana gelebilir. Bu nedenle bir O-ring’in ilk montajda sızdırmazlık sağlaması, elastomer uyumunun uzun süreli çalışma için doğrulandığı anlamına gelmez.
Elastomerler tamamen geçirimsiz ve değişmez malzemeler değildir. Yağ, yakıt, solvent, su, buhar veya gres içindeki bazı bileşenler elastomerin moleküler yapısına nüfuz edebilir. Malzeme akışkanı emdiğinde çapı, kesit kalınlığı ve toplam hacmi büyüyebilir. Bazı durumlarda ise elastomerin içindeki plastikleştiriciler çalışma ortamına geçer ve parça küçülerek sertleşebilir. Her iki değişim de conta ile yuva arasındaki tasarlanmış sıkıştırma oranını bozar.
Hacim artışı yalnızca O-ring’in dışarıdan daha büyük görünmesi değildir. Çap değişiminin yanında sertlik, çekme dayanımı, uzama, elastik geri dönüş ve kalıcı deformasyon davranışı da değişebilir. Şişen conta ilk aşamada daha sıkı sızdırmazlık sağlıyor gibi görünse bile hareketli bir mil veya piston üzerinde sürtünmeyi artırabilir. Sistem sıcaklığı yükseldikçe elastomerin genleşmesi ve akışkan emilimi birlikte etkili olduğunda yuva içindeki serbest hacim hızla azalabilir.
Endüstri Teknik, O-ring problemlerinde yalnızca contanın ölçüsünü veya rengini incelemez. NBR-EPDM-Viton karşılaştırması yapılırken gerçek elastomer bileşiği, sertlik, çalışma sıvısı, sıcaklık, basınç, hareket türü, yuva geometrisi ve kullanılan montaj yağı birlikte değerlendirilir. Böylece tekrar eden kaçakların yalnızca yeni conta takılarak geçici biçimde giderilmesi yerine arızanın kimyasal ve mekanik nedeni belirlenebilir.
O-ring şişmesi neden oluşur?
O-ring şişmesi, çalışma ortamındaki sıvı veya yağlayıcı moleküllerinin elastomer bünyesine girmesiyle ortaya çıkabilir. Elastomer ile temas eden akışkanın çözünürlük karakteri birbirine yakınsa emilim eğilimi artabilir. Bu süreç sıcaklık yükseldiğinde hızlanabilir ve kısa süreli oda sıcaklığı testi, uzun süreli çalışma koşullarındaki hacim değişimini tam olarak göstermeyebilir. Parker, elastomer seçiminde yalnızca genel polimer ailesinin değil, çalışma akışkanı, sıcaklık ve bileşik formülünün birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtir.
Elastomer bileşiği yalnızca ana kauçuktan oluşmaz. İçinde dolgu maddeleri, kür sistemi, işleme yardımcıları, yaşlanma önleyiciler ve plastikleştiriciler bulunabilir. Aynı NBR adıyla satılan iki O-ring, farklı akrilonitril oranı, sertlik ve katkı sistemi nedeniyle aynı yağ karşısında farklı hacim artışı gösterebilir. Bu nedenle yalnızca “NBR yağa dayanıklıdır” şeklindeki genel ifade, belirli bir O-ring için kesin uyumluluk kanıtı değildir.
Montaj yağı veya gres de şişmenin kaynağı olabilir. Sistem akışkanıyla uyumlu olan bir O-ring, bakım sırasında kullanılan yardımcı yağlayıcıyla uyumsuz olabilir. Conta montajdan sonra çalışma sıvısına geçmeden önce gresle uzun süre temas ederse hacim değişimi başlayabilir. Özellikle yedek parçaların önceden yağlanarak uzun süre depolanması, montaj anında fark edilmeyen ölçü ve sertlik değişimlerine neden olabilir.
Yanlış temizleyici kullanımı da benzer sonuç oluşturur. O-ring yıkama amacıyla solvente batırıldığında yüzeyi temiz görünse bile malzeme solventi emebilir. Ardından montaj yağı ve proses akışkanıyla temas eden elastomer çok bileşenli bir kimyasal etkiye maruz kalır. Bu nedenle temizlik ürünü, gres ve çalışma akışkanı ayrı ayrı değil, mümkün olduğunca birlikte değerlendirilmelidir.
Sıcaklık, emilim hızının yanında mekanik sonucu da ağırlaştırabilir. Elastomer ısındığında termal olarak genleşirken emilen akışkan ilave hacim artışı meydana getirir. Yuva tasarımı bu toplam değişimi karşılamıyorsa conta sıkışır, hareket yüzeyine daha yüksek kuvvet uygular ve sürtünme ısısı üretir. Artan sıcaklık daha fazla şişmeyi hızlandırarak kendi kendini besleyen bir arıza döngüsü oluşturabilir.
Basınç değişimleri de önemlidir. Yüksek basınç altında elastomer ile akışkan arasındaki temas artabilir. Sistem basıncı hızlı biçimde düşürüldüğünde malzeme içine geçen gaz veya akışkan kontrollü biçimde dışarı çıkamayabilir. Conta içinde kabarcıklar, yüzey çatlakları veya iç yapıda ayrılma meydana gelebilir. Bu hasar yalnızca ölçü değişimi olarak değerlendirilmemelidir.
Kontrollü hacim artışı ne zaman faydalı olabilir?
Her hacim artışı doğrudan arıza anlamına gelmez. Bazı O-ring yağlayıcıları elastomerde sınırlı şişme oluşturarak conta ile metal yüzey arasındaki teması ve sızdırmazlığı desteklemek üzere formüle edilir. Ancak bu fayda yalnızca değişim tasarım sınırları içinde kaldığında ve malzemenin mekanik özellikleri kabul edilebilir düzeyde korunduğunda geçerlidir.
Kontrollü şişme, yaşlanma veya üretim toleransları nedeniyle temas basıncı sınırlı olan bazı pnömatik contalarda yardımcı olabilir. Buna karşılık yanlış ölçüdeki O-ring’i büyütmek, aşınmış yuvayı telafi etmek veya düşük sıkıştırma oranını düzeltmek için yağlayıcı kullanmak güvenilir bir yöntem değildir. Yağlayıcının etkisi elastomer bileşiğine, sıcaklığa ve temas süresine göre değişeceği için ölçü hatası kimyasal şişmeyle kontrol edilemez.
Statik bir bağlantıda sınırlı değişim tolere edilebilirken dinamik piston veya mil uygulamasında aynı değişim yüksek sürtünme oluşturabilir. Conta yüzeye daha fazla bastığında ilk hareket kuvveti yükselir. Pnömatik silindirde takılma, valfte yavaş tepki ve hassas hareket sisteminde düzensiz hız ortaya çıkabilir.
Yuva hacmi kontrollü şişmede dahi belirleyicidir. O-ring sıkıştırıldığında yana doğru genişlemek için boşluğa ihtiyaç duyar. Yuva başlangıçta gereğinden fazla doluysa küçük bir hacim artışı dahi elastomerin metal yüzeyler arasında ezilmesine veya ekstrüzyon boşluğuna itilmesine neden olabilir.
Bu nedenle hacim artışı tek başına olumlu veya olumsuz olarak sınıflandırılmamalıdır. Boyutsal değişimle birlikte sertlik, çekme dayanımı, elastik geri dönüş, sürtünme ve kalıcı deformasyon ölçülmelidir. Conta şişmesine rağmen elastikiyetini kaybediyorsa sızdırmazlık ömrü uzamak yerine kısalabilir.
O-ring şişmesi elastomer uyumunu nasıl etkiler?
O-ring şişmesi elastomer uyumunun en görünür belirtilerinden biridir; ancak tek değerlendirme ölçütü değildir. Uyumlu bir malzemenin boyutları, sertliği ve mekanik dayanımı belirlenen çalışma süresi boyunca kabul edilebilir sınırlar içinde kalmalıdır. Çok az hacim değişimi gösteren bir elastomer sertleşerek çatlayabilir; belirgin şekilde şişen başka bir elastomer ise yumuşayıp ekstrüzyona uğrayabilir.
Elastomer uyumu değerlendirilirken O-ring’in test öncesi iç çapı, kesit kalınlığı, kütlesi ve sertliği kaydedilebilir. Belirli sıcaklık ve sürede akışkan içinde bekletilen numune daha sonra aynı yöntemle ölçülür. Ancak serbest numunenin sıvı içinde bekletilmesi, montajlı contanın maruz kaldığı sıkıştırma ve mekanik gerilimi tam olarak temsil etmez.
Gerçek parçaya yakın testte O-ring tasarım sıkıştırması altında yuvaya yerleştirilmeli, çalışma sıvısı ve montaj yağıyla birlikte değerlendirilmelidir. Dinamik uygulamalarda hareket ve basınç çevrimleri de eklenmelidir. Serbest durumda sorunsuz görünen elastomer, sıkıştırılmış ve gerilmiş hâlde yüzey çatlağı oluşturabilir.
Uyumluluk testinin süresi de önemlidir. İlk 24 saatteki hızlı şişme belirli bir seviyede dengelenebilir veya değişim haftalar boyunca devam edebilir. Malzeme akışkandan çıkarıldığında ölçünün geri dönmesi de tek başına olumlu sonuç değildir; plastikleştirici kaybı veya kalıcı sertlik değişimi kalmış olabilir.
Kullanılan O-ring bileşiği tedarikçi değiştiğinde test yenilenmelidir. Aynı temel polimer ve sertlik sınıfı korunmuş olsa bile dolgu, kür sistemi ve plastikleştirici farklı olabilir. Önceki tedarikçinin NBR contasının bir yağlayıcıyla uyumlu olması yeni NBR bileşiğinin de aynı sonucu vereceğini garanti etmez.
Montaj yağı seçiminde “kauçuk uyumlu” gibi genel ifadeler yeterli değildir. Tam ürün adı, elastomer bileşiği ve sıcaklık birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle silikon bazlı veya ester içeren ürünlerde farklı kauçuk türleriyle etkileşim değişebilir.
Yağ direnci ne anlama gelir?
Yağ direnci, elastomerin belirli bir yağla temas ettiğinde ölçüsünü ve mekanik özelliklerini kabul edilebilir sınırlar içinde koruyabilme kabiliyetidir. “Yağ” tek bir kimyasal grup değildir. Mineral baz yağ, PAO, ester, silikon, poliglikol ve farklı katkı sistemleri elastomer üzerinde farklı etki oluşturabilir.
Bir O-ring’in motor yağına dayanıklı olması, sentetik ester bazlı kompresör yağına veya silikon montaj gresine de dayanıklı olduğu anlamına gelmez. Katkılar, solvent özellikli bileşenler ve yüksek sıcaklıkta oluşan bozunma ürünleri elastomer uyumunu değiştirebilir.
Yağ direnci sıcaklığa bağlıdır. Oda sıcaklığında sınırlı değişim gösteren conta, 120°C’de hızla şişebilir veya sertleşebilir. Bu nedenle uyumluluk tablolarındaki sonuçların hangi sıcaklık ve süre için verildiği incelenmelidir.
Yağın eskimesi de sonucu etkiler. Yeni yağ ile oksitlenmiş, yakıtla seyrelmiş veya proses kimyasallarıyla kirlenmiş yağ aynı özellikte değildir. Saha arızasında yalnızca nominal yağ adı değil, sistemden alınan gerçek numune de değerlendirilmelidir.
Elastomerin yağ direnci ile ozon, hava, buhar veya fren sıvısı direnci birbirinden farklıdır. Bir malzeme hidrokarbon yağlarında güçlü performans gösterirken sıcak su ve buhar uygulamasında yetersiz kalabilir. Bu nedenle malzeme seçimi tek bir güçlü özelliğe göre yapılmamalıdır.
O-ring şişmesi NBR-EPDM-Viton seçiminde nasıl değerlendirilir?
O-ring şişmesi NBR-EPDM-Viton karşılaştırmasında kullanılan akışkanın kimyasal yapısına göre yorumlanmalıdır. NBR, EPDM ve FKM farklı moleküler yapılara sahiptir. Her grubun güçlü olduğu ortamlar ve sınırlı kaldığı kimyasallar farklıdır. Ayrıca ticari bileşikler arasında önemli performans farkları bulunabileceği için genel aile bilgisi yalnızca ön seçim amacıyla kullanılmalıdır.
NBR, nitril kauçuk olarak bilinir ve mineral yağlar, petrol esaslı ürünler ile birçok yağlı ortam karşısındaki direnci nedeniyle yaygın biçimde kullanılır. Trelleborg, NBR’yi yağlara, yağlı maddelere, petrol ürünlerine ve bazı organik solventlere karşı güçlü; hava koşulları, ozon ve UV bakımından ise daha sınırlı bir elastomer olarak tanımlar. Bu nedenle hidrolik ve pnömatik sistemlerde sık görülse de dış ortam veya yoğun ozon bulunan uygulamalarda bileşik özellikleri ayrıca incelenmelidir.
NBR’nin yağ direnci akrilonitril içeriğine göre değişebilir. Daha yüksek içerik yakıt ve yağ direncini artırabilirken düşük sıcaklık esnekliği üzerinde farklı etki oluşturabilir. Bu nedenle yalnızca NBR adıyla hacim artışı sınırı belirlenemez. Sertlik, çalışma sıcaklığı ve tedarikçi bileşiği bilinmelidir.
EPDM; su, sıcak su, buhar, ozon, UV ve hava koşullarının önemli olduğu uygulamalarda değerlendirilen bir elastomerdir. Buna karşılık hidrokarbon yağlar ve petrol esaslı ürünlerle genellikle uygun değildir. Trelleborg, EPDM’nin yaşlanma ve dış ortam dayanımını güçlü; hidrokarbon ve yağlı ürünlere karşı direncini ise sınırlı olarak açıklar. Yağla temas eden EPDM contalarda belirgin şişme ve mekanik özellik kaybı görülebileceğinden gerçek akışkanla test yapılmalıdır.
EPDM özellikle fren sistemlerindeki bazı glikol esaslı sıvılar, su ve buhar uygulamaları için seçilebilir. Ancak montaj sırasında petrol esaslı genel amaçlı gres kullanılması, çalışma akışkanı EPDM ile uyumlu olsa bile contayı bozabilir. Bu nedenle EPDM uygulamasında montaj yağının seçimi en az proses sıvısı kadar önemlidir.
Viton, belirli florokarbon elastomerleri için kullanılan ticari isimlerden biridir; teknik sınıf çoğunlukla FKM olarak ifade edilir. FKM birçok hidrokarbon, aromatik ve klorlu kimyasala, yüksek sıcaklığa, oksijene, ozona ve hava koşullarına karşı güçlü direnç gösterebilir. Buna karşılık ketonlar, bazı eterler ve belirli bazik ortamlar FKM için uygun olmayabilir. Bileşik türü ve proses sıvısı doğrulanmadan yalnızca Viton adı üzerinden karar verilmemelidir.
FKM’nin güçlü yağ ve sıcaklık direnci, her uygulamada en iyi malzeme olduğu anlamına gelmez. Düşük sıcaklık esnekliği, maliyet, kimyasal ortam ve hızlı gaz basınç düşüşleri gibi şartlar farklı bir elastomer gerektirebilir. Aynı FKM ailesinde farklı flor içeriği ve kür sistemlerine sahip bileşikler bulunabilir.
NBR-EPDM-Viton karşılaştırması yapılırken önce çalışma akışkanı belirlenmeli, ardından sıcaklık ve mekanik görev incelenmelidir. Mineral yağ bulunan sistemde NBR veya uygun FKM öne çıkabilirken sıcak su ve buhar ortamında uygun EPDM bileşiği daha doğru olabilir. Ancak nihai karar genel tabloyla değil, gerçek bileşik ve gerçek çalışma ortamındaki testle verilmelidir.
Aşırı hacim artışı hangi arızalara yol açar?
Aşırı hacim artışı O-ring’in yuva içinde ihtiyaç duyduğu serbest alanı tüketir. Conta metal yüzeylere daha yüksek kuvvet uygulamaya başladığında dinamik sürtünme yükselir. Piston veya valf ilk hareket sırasında takılabilir ve servo ya da pnömatik sistem daha fazla kuvvet üretmek zorunda kalabilir.
Yuva tamamen dolduğunda elastomerin basınç altında şekil değiştirebileceği alan kalmaz. Malzeme ekstrüzyon boşluğuna itilir ve yüzeyinde kemirilmiş görünümlü parçalanmalar oluşabilir. Destek halkası kullanılması bu riski belirli koşullarda azaltabilir; ancak kimyasal şişmeye neden olan yanlış malzemeyi düzeltmez.
Şişen O-ring montaj sırasında keskin kenarlara daha fazla bastığı için kesilme riski artabilir. Hareketli yüzeyde elastomer sürüklenir, burulur ve spiral aşınma oluşabilir. Söküm sırasında conta yuvaya yapışmış veya normal ölçüsünden belirgin biçimde büyük görünebilir.
Yumuşama meydana geldiyse elastomer basınç altında formunu koruyamaz. İlk bakışta conta daha esnek görünse de dudak veya kesit yüzeyi hızla aşınabilir. Sertleşme eşlik ediyorsa yüzey çatlakları ve elastik geri dönüş kaybı görülebilir.
Hacim artışı bağlantı parçalarının kapanmasını da engelleyebilir. O-ring yuva dışına taşarsa iki metal yüzey arasında sıkışabilir. Cıvataların daha fazla sıkılması contayı kesebilir ve flanş geometrisini bozabilir.
Şişmiş conta yenisiyle değiştirilmeden önce kullanılan yağlayıcı ve akışkan incelenmelidir. Aynı malzeme ve aynı montaj yağı tekrar kullanılırsa arıza yeniden oluşacaktır. Bakım kaydına yalnızca conta değişimi değil, ölçü değişimi, sertlik ve yüzey görünümü de eklenmelidir.
Yetersiz yağ uyumu nasıl anlaşılır?
Sökülen O-ring’in çapında veya kesitinde büyüme görülmesi ilk işarettir. Ancak conta çalışma sırasında sıkıştırıldığı için söküldükten hemen sonra ölçüm yanıltıcı olabilir. Numune kontrollü süre dinlendirilmeli ve kullanılmamış aynı parti O-ring ile karşılaştırılmalıdır.
Yüzeyin yapışkanlaşması, yumuşaması veya parmakla kolayca iz bırakması uyumsuzluğa işaret edebilir. Tam tersine yüzeyin sertleşmesi, parlaklığını kaybetmesi ve küçük bükmede çatlaması plastikleştirici kaybı veya kimyasal yaşlanma göstergesi olabilir.
O-ring yuvadan çıkarıldığında normal formuna dönemiyor ve basık kesitini koruyorsa kalıcı deformasyon oluşmuş olabilir. Bu durum yalnızca yağ etkisinden değil, yüksek sıcaklık, aşırı sıkıştırma ve uzun çalışma süresinden de kaynaklanabilir.
Dinamik sistemlerde yükselen hareket kuvveti önemli bir göstergedir. Silindir veya valf başlangıçta normal çalışırken montajdan birkaç gün sonra yavaşlıyor veya takılıyorsa contanın şişerek sürtünmeyi artırdığı düşünülebilir.
Kaçak her zaman küçülmüş veya sertleşmiş contadan kaynaklanmaz. Şişen conta aşırı sürtünmeyle aşındığında da sızıntı meydana gelebilir. Bu nedenle “şişme sızdırmazlığı artırır” yaklaşımı güvenilir değildir.
O-ring şişmesi nasıl önlenir?
O-ring şişmesi öncelikle çalışma akışkanına uygun elastomer bileşiği seçilerek önlenir. Malzeme seçimi yalnızca NBR, EPDM veya FKM ailesiyle sınırlı bırakılmamalı; sertlik, bileşik kodu, sıcaklık ve akışkan konsantrasyonu doğrulanmalıdır. Parker ve Trelleborg’un uyumluluk kılavuzları da bileşik bazlı doğrulama yapılmasının önemini gösterir.
İkinci kontrol montaj yağıdır. Yağlayıcı, O-ring ile proses sıvısının her ikisiyle uyumlu olmalıdır. Sistem üreticisi belirli bir ürün tanımladıysa rastgele genel amaçlı gres kullanılmamalıdır.
Üçüncü kontrol gerçek malzemeyle küçük ölçekli testtir. O-ring numunesi kullanılacak yağlayıcıyla, beklenen sıcaklık ve süreye yakın koşullarda bekletilmeli; hacim, kütle, sertlik ve yüzey değişimi incelenmelidir. Kritik uygulamada montajlı ve basınçlı test tercih edilmelidir.
Dördüncü kontrol yuva tasarımıdır. Tasarım, izin verilen şişme ve termal genleşme sonrasında elastomerin şekil değiştirebilmesi için yeterli boşluk sağlamalıdır. Başlangıç doluluk oranı aşırı yüksekse küçük bir değişim bile sıkışmaya dönüşebilir.
Beşinci kontrol yağlayıcı miktarıdır. O-ring’in bütün yüzeyini kaplayan ince film montaj sürtünmesini azaltmak için genellikle yeterlidir. Yuvanın gresle doldurulması daha iyi sızdırmazlık sağlamaz ve elastomerin gereğinden fazla yağlayıcıyla temasını artırır.
Altıncı kontrol depolamadır. O-ring’ler montaj gresine bulanmış hâlde uzun süre bekletilmemeli, açık güneş, ozon kaynakları, yüksek sıcaklık ve kimyasal buharlardan korunmalıdır. Önceden yağlanmış parçaların depolama süresi ayrıca doğrulanmalıdır.
Çözüm: Molykote 55
Kauçuk ile metal arasındaki montaj sürtünmesinin azaltılması, geniş sıcaklık aralığı ve kontrollü sızdırmazlık desteği aranan uygun pnömatik ve genel endüstriyel uygulamalarda Endüstri Teknik, gerçek elastomerle test edilmesi şartıyla Molykote 55 ürününü teknik çözüm seçenekleri arasında değerlendirir.
MOLYKOTE 55 O-Ring Grease; silikon yağ, ester ve lityum sabun içeren, yaklaşık NLGI 2 kıvamında silikon bazlı bir O-ring gresidir. Ürün uçak, otomotiv ve genel endüstriyel pnömatik sistemlerde kauçuk ile metal parçalar arasındaki yağlamaya yöneliktir. Teknik veri sayfasında O-ring ve keçelerde hafif şişme oluşturarak yağlama ve sızdırmazlığı destekleyebildiği belirtilmektedir.
Bu kontrollü şişme özelliği, ürünün bütün elastomerlerle koşulsuz uyumlu olduğu anlamına gelmez. Teknik belgede Molykote 55’in doğal kauçuğu şişirdiği ve sonucun özellikle elastomerlerin plastikleştirici içeriğine göre değişebileceği açıkça belirtilir. Üretici bu nedenle kullanımdan önce küçük ölçekli uyumluluk testi yapılmasını ister.
Molykote 55 için servis sıcaklığı -65°C ile +175°C, damlama noktası 220°C ve baz yağ viskozitesi 25°C’de 100 mm²/s olarak verilir. Ürün geniş sıcaklık aralığına sahip olsa da gerçek O-ring uygulamasının sınırı yalnızca gres tarafından belirlenmez. NBR, EPDM veya FKM bileşiğinin kendi sıcaklık sınırı, proses akışkanı ve basınç şartları da dikkate alınmalıdır.
Teknik belgede ürünün birçok plastik ve elastomerle uyumlu olduğu belirtilmekle birlikte NBR-EPDM-Viton gruplarının tamamı için genel onay verilmemektedir. Bu nedenle “Molykote 55 NBR’ye uygundur” veya “bütün FKM contalarda kullanılabilir” şeklinde bileşik bilgisi olmadan kesin yönlendirme yapılmamalıdır. Tam O-ring bileşiği gerçek ürünle test edilmelidir.
Molykote 55, kapsamlı uygulama testi yapılmadan silikon kauçuk, polikarbonat ve ABS ile kullanılmamalıdır. Sıvı oksijen veya başka güçlü oksitleyicilerin bulunduğu sistemlerde de kullanılmaması gerektiği teknik belgede belirtilir. Bu sınırlamalar özellikle özel gaz, medikal, plastik gövdeli valf ve oksijen servislerinde kritik öneme sahiptir.
Ürünün -65°C’deki ilk hareket torku 0,325 Nm, 20 dakikalık çalışma sonrasındaki torku ise 0,035 Nm olarak verilmiştir. Çelik bilye ile POM yüzey arasındaki laboratuvar testinde sürtünme katsayısı 0,03’tür. Bu sonuçlar karşılaştırma verileridir; gerçek O-ring sürtünmesi conta ölçüsü, sıkıştırma oranı, yüzey, basınç ve elastomer bileşiğine bağlı olarak değişir.
Teknik tabloda SKF-Emcor korozyon derecesi 0, 150°C’de 24 saatlik yağ ayrışması yüzde 3,0, buharlaşma kaybı yüzde 1,4 ve water washout sonucu yüzde 4,2 olarak belirtilir. Ürün formülüne kasıtlı olarak PTFE veya PFAS eklenmediği de açıklanmaktadır.
Molykote 55 başka greslerle karıştırılmamalıdır. Mevcut montaj yağının kimyasal yapısı bilinmiyorsa O-ring ve yuva uyumlu yöntemle temizlenmeli, yüzey kurutulmalı ve yeni ürün tek başına uygulanmalıdır. Karışım, ürünün kıvamını ve elastomer üzerindeki şişme etkisini öngörülemez hâle getirebilir.
Satın alma öncesinde Endüstri Teknik’e O-ring’in tam malzeme kodu, sertliği, proses sıvısı, sıcaklık, basınç, hareket türü, yuva ölçüsü ve mevcut yağlayıcı bilgisi iletilmelidir. Bu veriler üzerinden Molykote 55 ürününün elastomer uyumu ve kontrollü hacim artışı bakımından uygulamaya uygunluğu değerlendirilebilir.
Molykote 55 nasıl test edilmelidir?
İlk aşamada kullanılmamış aynı parti O-ring’lerden kontrol ve test numuneleri ayrılmalıdır. İç çap, kesit kalınlığı, kütle, sertlik ve yüzey görünümü uygulama öncesinde kaydedilmelidir.
Test numunesine sahada kullanılacak miktara yakın Molykote 55 uygulanmalı ve beklenen sıcaklık ile süreye uygun ortamda bekletilmelidir. Yağlayıcıya tamamen daldırma testi, gerçek montajdaki ince film temasından daha ağır bir koşul olabilir; bu fark sonuç yorumlanırken dikkate alınmalıdır.
Belirli aralıklarda numunenin çapı, kesiti, kütlesi ve sertliği tekrar ölçülmelidir. Yalnızca görsel olarak “şişmedi” değerlendirmesi yapılmamalıdır. Küçük boyutsal değişimler hassas yuvalarda önemli olabilir.
Statik ölçüm olumluysa ikinci aşamada O-ring gerçek veya temsili yuvaya monte edilmelidir. Sıkıştırma, basınç ve hareket şartları mümkün olduğunca uygulamaya benzetilmelidir. Dinamik sistemde başlangıç kuvveti, sürtünme ve kaçak izlenmelidir.
Test sonrasında elastomer yüzeyinde yapışkanlaşma, renk değişimi, çatlak, kabarcık veya kalıcı yumuşama bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Malzeme ölçüsü kabul edilebilir görünse bile mekanik özellik kaybı varsa kullanım onaylanmamalıdır.
Uygunluk sonucu yalnızca test edilen bileşik için geçerlidir. O-ring tedarikçisi, sertlik, renk veya bileşik kodu değişirse kontrol yenilenmelidir.
Uygulamada yapılan hatalar
En sık yapılan hata, NBR-EPDM-Viton ifadelerini kesin uyumluluk sınıfları olarak kullanmaktır. Aynı elastomer ailesindeki bileşikler farklı katkı ve sertlik nedeniyle farklı davranabilir.
İkinci hata, yağ direnci iyi olan bir O-ring’in bütün greslerle uyumlu olduğunu düşünmektir. Montaj gresindeki silikon, ester veya farklı katkılar proses yağından farklı etki oluşturabilir.
Üçüncü hata, sınırlı şişmenin sızdırmazlığı artırdığı düşüncesiyle yanlış ölçüdeki contayı yağlayıcıyla telafi etmeye çalışmaktır. Uygun olmayan yuva ve O-ring ölçüsü kimyasal hacim değişimiyle düzeltilmemelidir.
Dördüncü hata, yalnızca kısa süreli oda sıcaklığı testine güvenmektir. Yüksek sıcaklık ve uzun temas süresi hacim artışını belirgin biçimde değiştirebilir.
Beşinci hata, fazla montaj gresi kullanmaktır. Yuvanın tamamen doldurulması daha iyi sızdırmazlık sağlamaz; sürtünme, kir tutma ve kapalı hacim basıncı oluşturabilir.
Altıncı hata, eski ve yeni gresleri karıştırmaktır. Ortaya çıkan karışımın elastomer üzerindeki etkisi teknik dokümanlardan güvenilir biçimde tahmin edilemez.
Yedinci hata, şişmiş O-ring değiştirildikten sonra proses sıvısını ve montaj yağını incelememektir. Temel neden giderilmediğinde yeni conta da kısa sürede aynı arızayı gösterebilir.
Endüstri Teknik ile doğru elastomer ve yağlayıcı seçimi
Endüstri Teknik, O-ring uygulamalarında yalnızca conta veya gres tedarikine odaklanmaz. Elastomer bileşiği, yağ direnci, proses akışkanı, hacim artışı, yuva doluluğu ve çalışma sıcaklığı aynı teknik değerlendirmede ele alınır.
O-ring şişmesi doğru analiz edildiğinde kaçak, yüksek sürtünme, valf sıkışması, elastomer kesilmesi ve tekrar eden bakım ihtiyacı azaltılabilir. Başarılı uygulama için yağlayıcının ve elastomerin birlikte test edilmesi, ürünün kontrollü miktarda uygulanması ve yuva tasarımının boyutsal değişime uygun olması gerekir.
Molykote 55, kontrollü hafif şişme özelliği, geniş servis sıcaklığı ve kauçuk-metal temaslara yönelik formülüyle uygun O-ring uygulamalarında değerlendirilebilir. Ancak ürünün NBR, EPDM veya FKM bileşiği üzerindeki gerçek etkisi test edilmeden genel uyumluluk kabul edilmemelidir.
Endüstri Teknik İletişim
Pnömatik valfler, silindirler, otomotiv sistemleri ve genel endüstriyel ekipmanlardaki O-ring şişmesi, sürtünme veya sızdırmazlık problemleri için Endüstri Teknik ile iletişime geçebilirsiniz.
Adres
Aşağı Yahyalar Mah. 995/1. Sokak No:5, 7. Kat, Daire:27, Ofis Anadolu, Yenimahalle / Ankara
Telefon
0312 925 54 74
Faks
0312 925 64 84
O-ring malzemesini, bileşik kodunu, çalışma akışkanını, sıcaklığı, basıncı ve mevcut montaj yağını paylaşarak Molykote 55 ürününün teknik uygunluğu, stok durumu ve tedarik seçenekleri hakkında Endüstri Teknik’ten bilgi alabilirsiniz.
